Koptelefoons zijn ‘weapons of mass destruction’

Wie horen wil, moet voelen: steeds meer gehoorschade door luide muziek.

Wordt het straks moeilijker om op de festivalweides een vrouwelijke partner te vinden met intacte trommelvliezen dan eentje met een intact maagdenvlies? U rekent het zo meteen maar even uit. Intussen waarschuwt professor Bart Vinck van de Universiteit Gent dat meisjes én jongens op grote schaal bezig zijn hun gehoor naar de verdoemenis te helpen door véél te lang naar véél te luide muziek te luisteren, op fuiven, op hun mp3-spelers of tijdens concerten. Professor Vinck begaf zich vorige zomer met zijn apparatuur naar een paar grote rockfestivals en mat er het lawaai én het gehoor van de jonge luisteraars. Wat bleek?

PROF.VINCK: “Eén op de vier festivalgangers heeft daar blijvende gehoorschade opgelopen. Weet u wat dat betekent? Als er op zo’n festival 100.000 man komt luisteren, gaan er 25.000 met een beschadigd gehoor naar huis!”

HUMO: Heeft dat ook niet te maken met de duur van die festivals, soms een paar dagen na mekaar?

PROF.VINCK: “Zeker. Onze oren moeten kunnen recupereren als ze aan lawaai blootgesteld zijn, en op de festivals krijgen ze daar vaak maar een paar uur voor.
Als mensen die tijd dan nog gebruiken om naar hun mp3-spelers te luisteren, ja dan sterven de gehoorcellen gewoon af. Bij mannen -die daar veel gevoeliger voor zijn- ontstaat die schade zelfs al heel snel.”

HUMO: Kunt u de festivalgangers een paar tips geven om zich te beschermen?

PROF.VINCK: “Om te beginnen: blijf zo ver mogelijk weg van de geluidsbron, in dit geval de luidsprekers. Er zijn altijd gekken die vlak bij die geluidstorens willen staan, maar dat is nergens voor nodig: overal op de weide zal je de muziek even goed horen. Als je merkt dat je na een paar uur last hebt van een volheidsgevoel in je oor, een drukgevoel of een soort oorsuizen, is het heel erg raadzaam de volgende dag toch één of andere vorm van oorbescherming te dragen.

HUMO: Zijn fans van klassieke muziek beter af, of produceert zo’n orkest ook ongezond veel herrie?

PROF.VINCK: “Ik meet volgende maand in de Vlaamse Opera: ook daar zijn er problemen! Het genre doet er niet toe, het gaat over het aantal decibels, en dat is even groot in een klassieke concertzaal als op Rock Werchter of op een fuif. In een discotheek of op een fuif mag het geluidsvolume maximaal 90 decibel bedragen, da’s bij wet vastgelegd. Maar vaak wordt er minstens 120 decibel geproduceerd – minstens, hé. Wel: die 30 illegale decibels zijn een ramp voor het oor.

HUMO: Zijn jongeren gevoeliger voor gehoorschade dan volwassenen?

PROF.VINCK: “Op heel jonge en heel hoge leeftijd is het oor extra gevoelig.”

Vroeger was het beter
HUMO: Hoe gevaarlijk zijn walkmans en mp3-spelers eigenlijk?

PROF.VINCK “Een zeer simpele regel: hoe dichter je de geluidsbron bij het trommelvlies brengt, hoe groter de geluidsdruk wordt, en hoe sneller er schade zal ontstaan. Als je zo’n inwendig oortje gebruikt, het soort dat standaard bij mp3-spelers en iPods wordt geleverd, zal die druk dus zeer hoog worden, en dat is niet goed. Vanmorgen had ik nog een kind over de vloer, geboren in het jaar 1996, dat last had van oorsuizen door z’n mp3-speler. En ik heb net informatie gekregen over een mp3-speler voor kleuters van Fisher-Price, mét inwendige oortjes natuurlijk… Tja.
Een goede tip: die ouderwetse grote hoofdtelefoons die je op je oorschelp draagt, richten veel minder schade aan dan die kleine dingetjes. Nog een vuistregel: gebruik je mp3-speler niet langer dan een uur per dag als hij op de helft van het maximale volume staat. Met grotere hoofdtelefoons en een lager volume kan je die luistertijd dan eventueel verlengen.

HUMO: Is de combinatie van alcohol en lawaai gevaarlijk?
Pete Townshend beweert dat hij zo goed als doof is geworden doordat hij vaak straalbezopen met zijn koptelefoon op gitaar zat te spelen.

PROF.VINCK “Alcohol zorgt voor een verhoging van de bloeddruk maar er is nog geen direct verband aangetoond met gehoorschade. Voor rokers is er wel slecht nieuws: zij hebben een hogere kans op gehoorschade als ze aan lawaai worden blootgesteld.
En sommige geneesmiddelen doen het risico ook toenemen: aspirine en pijnstillers
bijvoorbeeld.”

HUMO: Waarom is gehoor zo moeilijk bespreekbaar?

PROF.VINCK “Alles wat met gehoor te maken heeft, is in onze maatschappij een taboe, lk kan dat biologisch verklaren: in de natuur komt doofheid niet voor. Er zijn wel blinde dieren, geen dove… Elk beest dat op aarde leeft, hoort. Een dier dat doof wordt, wordt door zijn soortgenoten aan zijn lot overgelaten. De mens heeft diezelfde biologische reflex in zich, en kan van nature dus heel slecht omgaan met slechthorendheid. Het is geen toeval dat slechthorenden vroeger in psychiatrische instellingen werden gestopt en doofstom werden genoemd. En onze basishouding is eigenlijk nog altijd niet veranderd: kijk maar eens hoe slechthorenden aan het loket behandeld worden, hoe weinig tolerant de maatschappij voor die mensen is.
Niemand staat er ook om te springen om een hoorapparaat te dragen, terwijl een pak mensen met veel plezier een bril opzet, zelfs zonder speciale glazen erin! Dus als je in deze maatschappij zou moeten kiezen tussen doofheid en blindheid, kun je beter voor blindheid kiezen.”

Bart Peeters: ‘RUISENDE ZEE’

Na een optreden van Motorhead of Metallica hebben we allemaal weleens last van piepende oren, maar wist u dat het ook compleet fout kan lopen door in ‘LaLaLaLive’ een vrolijk nummer van Dana Winner te drummen? Bart Peeters kan erover meespreken.

HUMO: Het is een artikel over gehoorschade, Bart.

BART PEETERS: “Het werd tijd! Je schrikt als je hoort wie er in de muziekwereld allemaal met zijn gehoor sukkelt: echt griezelig. Het is een beetje te vergelijken met de knieën en enkels van voetballers na hun zesendertigste.

HUMO: Welke tips kun jij muzikanten geven?

PEETERS “Je hebt grofweg twee soorten gehoorproblemen. Het eerste is dat je stilaan doof wordt. Ik herinner me dat ik ooit eens met Rick Parfitt en Francis Rossi van Status Quo gesproken heb. Ik stond op amper een halve meter van die mannen, maar die stonden echt naar elkaar en naar de rest van de wereld te roepen. Ik dacht nog: Wat zijn dat voor kwade Engelsen, zeg! Bleken ze gewoon allebei potdoof te zijn. Heel grappig, en die mensen hebben daar ook relatief weinig last van. Maar dan heb je ook het fenomeen tinnitus, een soort constant gefluit in je oren, dat je bijvoorbeeld
kan oplopen door het bezoek aan een snakepit van een heavymetal groep, of door -zoals in mijn geval- zelf te drummen.”

HUMO: Wat is jou precies overkomen?

PEETERS “Ik heb vier minuten blootgestaan aan een te luide elektroloop op mijn hoofdtelefoon, die ik in een live-uitzending gebruikte om op mee te drummen. Ik dacht nog: ‘Fuck, die staat hard, zeg! Die moet half zo stil!’ Helaas hadden ze mijn box omgedraaid, waardoor ik hem in plaats van half zo stil dubbel zo luid zette. Maar omdat het live was en de drums moesten invallen, dacht ik: ach, vier minuten hou ik wel vol. Maar nadien hoorde ik een constante toon in mijn oor: een Mi.
Gelukkig hebben ze mij meteen in het ziekenhuis opgenomen en die beschadigde haarvaten weer gereanimeerd – maar sindsdien weet ik dus hoe Jeff Beck, die constant een Mi in zijn oor hoort, zich moet voelen.”

HUMO: Jij hebt er geen permanente hinder aan overgehouden?

PEETERS “Jawel: na blootstelling aan lawaai hoor ik nog steeds de zee, maar verder is het weer goed gekomen. Ik heb geluk gehad: voor hetzelfde geld was ik voor die vier minuten levenslang gestraft. Ik drum zelf nog steeds met koptelefoon, maar ik heb nu wel een hele goeie. En dat ik nu vooral met violisten en allerhande akoestische instrumenten speel, heeft met die tinnitus te maken.

Zonder was ik nu een soort Lemmy van Motorhead geweest, zeker weten!

C.J. Bolland: ‘FLUITEN IN HET DONKER’

Sinds de Franse top-dj Laurent Garnier een paar jaar geleden op doktersadvies zijn set op het dancefestival 10 Days Off afzegde, mag het (wel liefst niet te) luidop gezegd worden: permanente gehoorbeschadiging is de beroepsziekte van de dj. Zijn de coole koptelefoonjongens van vandaag de potdove bejaarden van morgen? CJ Bolland reist al meer dan vijftien jaar de wereld rond als techno-dj, we vroegen hem hoe het zit met zijn oren.

CJ BOLLAND: “Ik heb al zeven jaar tinnitus aan mijn linkeroor: de schuld van de koptelefoon. Een dj gebruikt die om zijn platen voor te beluisteren: terwijl het ene plaatje draait, is hij al bezig met het volgende. Wij zetten onze koptelefoon ook maar half op, we beluisteren voor met ons beste oor. Bij mij is -of beter was- dat mijn linkse.”

“Dus: dat oor is in de loop der jaren zo overbelast dat ik er nu een permanent gesuis in hoor. Het is nooit stil. Overdag valt dat nog mee, je raakt gewend aan die suizingen en je hoort ook veel afleidende geluiden: televisie, verkeer, pratende mensen… Maar ’s nachts, als je in slaap probeert te raken en er is geen enkel ander geluid te horen, dan is dat gesuis soms echt om zot van te worden. Ik heb al nachten gehad dat ik de televisie moest aanzetten om in slaap te kunnen vallen.”

HUMO: Dat is het enige wat erop zit?

BOLLAND: “Er zijn geen medicamenten tegen, het enige wat je kan doen is kalmeerpillen slikken om je wat minder op te winden over die suizingen. Ik heb me laten vertellen dat er maar één mogelijkheid is om dat gefluit te laten ophouden: je oor volledig doof laten maken. En zelfs dan ben je nog niet helemaal zeker: er bestaat ook zoiets als waantinnitus. Zoals mensen met een geamputeerd been nog steeds
pijn kunnen voelen in de knie die ze allang niet meer hebben, zo kunnen mensen met een doofgemaakt oor zich nog steeds inbeelden dat ze de suizingen horen.”

HUMO: Weet je precies wanneer die tinnitus begonnen is?

BOLLAND: “Iedere dj komt na een nachtje draaien thuis met suizende oren.
Geef je oren genoeg rust en dat gepiep verdwijnt, maar een dj moet nu eenmaal terug aan het werk. Gevolg: die suizingen worden met de jaren erger, en op een gegeven moment houden ze niet meer op. Bij mij is het ook zo gegaan, al moet ik eerlijkheidshalve toegeven dat ik mezelf tijdens één bepaalde set waarschijnlijk wel de fatale klap heb toegediend. Het was in een Britse club, en ik kon er alleen het volume van het zaalgeluid regelen. Het volume van de monitor, de boxen die achter de dj-booth
staan, kon ik niet bijstellen, en die monitor stond walgelijk luid. Ik kon niet anders dan het volume van mijn koptelefoon nóg luider zetten, om die monitor te overstemmen, anders was er gewoon geen beginnen aan voorbeluisteren. Gevolg: zowel die koptelefoon als die monitor scheurden door mijn kop, echt verschrikkelijk. Voordien gingen mijn oorsuizingen altijd na een dag of twee weg, sinds die nacht zijn ze gebleven.”

HUMO: Let je nu beter op?

BOLLAND: “Ik ga om de zes maanden naar de dokter om mijn oren te laten checken.
Aan mijn linkeroor heb ik 30 procent gehoorverlies, en ik moet heel goed opletten want het kan alleen nog maar erger worden. Ik ga niet meer draaien in clubs zoals die in Engeland, en ik probeer alles ook zo stil mogelijk te houden maar stil is een relatief begrip in mijn branche hé. Ik heb al geprobeerd te draaien met oordopjes in, maar dat werkt gewoon niet, mijn mixen lijden eronder. Wat ik wél doe, en dat zou ik alle beginnendle dj’s aanraden, is de koptelefoon regelmatig van oor wisselen.
Niet zo simpel als het lijkt: iedereen heeft zijn beste oor -ik vind mijn gezonde rechteroor bijvoorbeeld nog altijd mijn slechtste luisteroor. Het is alsof je jaren hebt geschreven met je rechterhand en dan plots gedwongen wordt links te schrijven, dat voelt ook tegennatuurlijk.”

HUMO: Praten dj’s onder elkaar veel over kwalen als tinnitus en gehoorvlies?

BOLLAND: “Gek dat je me dat net nu vraagt. Want ik heb er gisteren voor het eerst iets over gehoord. 0f beter: gelezen. Ik zat te surfen op My Space, en ik kwam er terecht op een forum met als topic tinnitus bij dj ’s. Het regent er klachten en getuigenissen van collega’s die sukkelen met hun oren. Voordien was Tom Van Laere van Admiral Freebee de enige met wie ik ooit gepraat heb over onze beider oorproblemen – een rockmuzikant. De eerste dj die er spontaan over begint moet ik nog tegen komen.

HUMO: Het staat niet cool of zo?

BOLLAND: “lk denk dat het vooral te maken heeft met onwetendheid. Een dj die harde elektronische muziek draait én daar fulltime van leeft – dat bestaat pas sinds begin jaren negentig. Je merkt niet meteen wat die geluidsoverlast met je gehoor doet.
Daar gaat een jaar of tien overheen. Het resultaat is dat we nu pas merken dat we met een beroepsziekte zitten…”

HUMO: Niet alleen de dj maar ook de discotheekganger wordt blootgesteld aan oorverdovend gedreun. Voel je je verantwoordelijk voor de oren van je publiek?

BOLLAND: Dat zou belachelijk zijn. De enige tip die ik heb, is: geef je oren genoeg rust. Ga na een uurtje in de zaal even naar buiten, of naar de chill-ruimte. Ga ook niet tegen de boxen hangen dat is erom vragen. Maar hoe was ik zelf als jonge gast? Het liefste wat ik deed was tegen de boxen hangen, om de bassen echt te voelen.”

Stijn Meuris: TEGEN DE CONVENTIE VAN GENÈVE

Voor een double whammy qua gehoorschade moet een mens bij Stijn Meuris (41) zijn:
als rockjournalist heeft hij tientallen optredens van anderen doorstaan, en als muzikant zorgde hij met Gruppenbild, Noordkaap en Monza zelf voor heel veel decibels.
Het resultaat is navenant.

STIJN MEURIS: “Bij mijn laatste ooronderzoek is duidelijk gebleken dat ik last had van
de Muzikantenziekte. Terwijl de testresultaten uit zijn computer rolden, zei
de dokter tegen mij: ‘Mijnheer Meuris, u maakt muziek, geloof ik?’ ‘Ja.’ ‘Wel dat zie lk meteen. U scoort als een staalarbeider van 70 die 40 jaar bij Cockerill heeft gewerkt’ Op dat moment was ik 35, dat was niet om te lachen.”

HUMO: Wat heb je dan precies ?

MEURIS: “Er zit bij mij een heel duidelijke dip -of zeg maar gerust een koolmijnput- in het midhoog, het frequentiegebied van ongeveer 2500 tot 6500 hertz.
Een gesprek met twee mensen kan ik wel volgen, maar zodra er wat omgevingsgeluid is -een cafe, een fuif, een auto met vier mensen erin- begrijp ik mijn gesprekspartners niet meer. Niet dodelijk, wel vervelend. Erger Is de tinnitus, de constante ruis in je hoofd. Het is niet te meten, en wát je hoort verschilt ook van mens tot mens. Ik heb de vriendelijke variant: ik hoor iets tussen de zee en een auto die op een grindpad rijdt, op een volume dat stilaan wel problematisch wordt.”

“Maar je hebt dus ook mensen met de boosaardige variant. Het klinkt bijna lachwekkend, maar die horen een -ingebeelde- radio, of stemmen. Ik ken er zelfs die voortdurend het gerinkel van een gsm horen: om zot van te worden. Ik praat daar nu wel vrolijk over, maar het is niet om te lachen, en ook niks om fier over te zijn: ‘I’ve been in the frontline of rock ‘n roll’, vergeet het.”

HUMO: Heb je je luistergedrag aangepast?

MEURIS: “Ik ben zeer voorzichtig geworden met hoofdtelefoons, want dat zijn echte weapons of mass destruction. Ik gebruik alleen hele goeie, en niet te luid. En in de auto probeer ik de plaat die ik op dat moment fantastisch vind, niet meer op volume acht te spelen. Kortom ik moet me vooral inhouden in mijn enthousiasme.”

HUMO: En op concerten?

MEURIS: “Op andermans concerten ga ik niet meer stoer in de frontlijn staan of in de buurt van de p.a., waar ik vroeger als journalist helaas altijd te vinden was. Ik sta liever wat verder in de wei, want afstand maakt echt een enorm verschil. En verder neem ik altijd van die moussen oordopjes mee. Dat ziet er onwaarschijnlijk knullig uit, maar je m’ en fous: ik weet waarom ik ze bij me heb. Maar de meest revolutionaire verbetering is dat de zware, zeer stoere monitorkasten waarop muzikanten het optreden kunnen horen tegenwoordig vervangen worden door in-ear monitoring.
Want ik kan je garanderen als mensen die niet in een groep zitten tijdens een optreden voorbij die monitorkasten wandelen, krijgen ze een hartaderbreuk (lacht). ‘t is ook en heel goede evolutie dat veel Belgische geluidstechnici tegenwoordig van wereldniveau zijn. Vroeger kwam je hier nog echte boerenkloefers tegen. ‘Piepen en feedbacken? Dat is toch rock-’n-roll, zeker !’ Die mentaliteit is er gelukkig uit. Nu mag het ook nog piepen en feedbacken, maar wel verantwoord.”

HUMO: Noordkaap optredens waren vroeger vaak snoeihard.
Voel je je tegenwoordig meer verantwoordelijk voor het publiek?

MEURIS: “Zeker. Het gaat er nu iets rustiger aan toe, maar vooral: veel genuanceerder.
Al ben ik ook als de dood voor slappe koek: Je moet daar dus een middenweg in vinden. Ik kan me bevoorbeeld niet inbeelden dat ik destijds. Faith No More of TC Matic straf zou hebben gevonden zonder dat enorme volume.Ik bedoel maar: ik wil TC Matic helemaal niet op 75 decibel zien, want dan is de essentie van hun optreden weg! Maar toegegeven: soms is het het er ook ver over. Het allerluidste optreden dat ik ooit gezien heb was Motorhead in de Vooruit. Ik zag de eerste basnoot van Lemmy op mij afkomen, in golven. En ik had ook nog nooit meegemaakt dat de zware fototas
van de fotograaf tegen mijn been begon op te rijden (lacht).”

HUMO: Lemmy is dan ook potdoof.

MEURIS: “Inderdaad, en met hem driekwart van zijn vaste publiek, schat ik in.
Neen, in zo een club vol gas geven dat is gewoon tegen de Conventie van Genéve.”

Kamagurka: WATERSLAG

Bassen horen doe je via je oren, bassen voelen doe je in je maag. Dat weet de gemiddelde concertganger, maar Kamagurka nog meer. Een gastoptreden In de Gentse Democrazy, nu tien jaar geleden, bezorgde hem iets wat we nog het best kunnen omschrijven als een acute geluidsvergiftiging.

KAMAGURKA: “Ik was gevraagd om één nummertje te spelen met The Ex, vrienden van me, een keiharde gitaargroep uit Nederland. Ik sprong op het podium en deed dat nummer, maar zodra ik het podium afging, merkte ik dat mijn oren verschrikkelijk floten én dat ik een kurkdroge mond had. Thuis was dat alleen nog maar erger geworden: geen druppeltje speeksel. Ik pakte een fles water en dronk die in één keer leeg, maar ik zat nog stééds met die droge mond. En dan ineens, voelde ik iets springen in mijn maag en die hele liter water gutste in één ruk uit mijn mond. Iemand heeft me later verteld dat het om een reactie van de zonnevlecht ging. Dat is een zenuwknooppunt in de maagstreek, dat allerlei organen en klieren regelt. Door het gedreun van de muziek was dat compleet van slag. Resultaat: mijn maag was helemaal. verkrampt geraakt. En toen ze uiteindelijk uit die kramp schoot, spoot dat water echt naar buiten.
Je zou kunnen zeggen dat ik een soort allergische reactie heb gehad op geluid.”

HUMO: En dat oorsuizen, hoelang heeft dat geduurd?

KAMAGURKA: “Vier dagen. Ik heb er een permanente gehoorbeschadiging aan het linkeroor aan overgehouden. Hoeveel procent weet ik niet, ik ben er nooit mee naar de dokter geweest.”

HUMO: Waarom ben je tien jaar geleden na je aanval van projectielbraken eigenlijk
niet naar de dokter gerend?

KAMAGURKA: “Omdat ik niet in paniek was. lk wist dat die waterslag iets te maken had met de loodzware bassen van die avond. Het oorsuizen was verschrikkelijk, maar ik heb mezelf toen genezen door heel zachte klassieke muziek op te leggen, en heel voorzichtig mijn oor telkens wat dichter tegen de boxen te brengen. Zo heb ik mezelf opnieuw leren luisteren naar tonen en klanken. Sindsdien zal je me niet meer zo snel op een luid concert zien: ik ben niet meer zo wild van keiharde muziek.”

uit HUMO, 9 Mei 2006
geplaatst met toestemming.